Hartfalen, wat is het precies?
Wanneer ons hart niet goed meer pompt
Door ritmische bewegingen pompt het hart bloed door de bloedvaten.
De verschillende organen krijgen zo voldoende bloed om goed te
kunnen werken.
Als het hart te weinig bloed pompt, omdat het hiervoor te weinig
kracht
heeft, ontstaan
er stoornissen in allerlei organen, weefsels en spieren. Het
onvermogen van het
hart om voldoende bloed rond te pompen noemen we
hartfalen het hart
faalt in zijn taak om te
pompen. De oorzaak
is bijna altijd een ziekte van het hart zelf.
Het gaat dan
om een kwaal die de
hartspier beschadigt. Falen van het hart wil dus niet
zeggen dat het
hart te langzaam pompt, maar juist te zwak.
Een verminderde pompwerking van het hart leidt tot
doorbloedingsstoornissen van allerlei organen en weefsels.
Falen van het hart
zal zich dan ook uiten in
verschijnselen, die te maken
hebben met
afwijkingen
in andere organen. Een
pompstoornis van het hart zal echter ook spiermoeheid
veroorzaken, of
onvoldoende plassen tot gevolg hebben vanwege een
nierstoornis. Hartfalen
is dus een aandoening, waarvan de oorzaak weliswaar
in het hart gelegen is,
maar waarbij allerlei verschijnselen ontstaan die te
maken hebben met
andere delen in het lichaam.
Hartfalen: een gecompliceerd geheel.
Hartfalen is dus een gecompliceerd geheel van met elkaar
samenhangende symptomen
(ziekteverschijnselen). Gewoonlijk, maar dat hoeft
niet altijd het geval te
zijn, vinden we kortademigheidklachten, samen met
vermoeidheid en
vochtophoping in met name de onderbenen en enkels. Zodra de
hartspier, door welke
oorzaak ook, verminderd bloed rondpompt, treedt een
verstoring op in de
zuurstofwisseling elders in het lichaam, die leidt tot
vasthouden van vocht
enerzijds en spiervermoeidheid van de ledemaatspieren.
Gewoonlijk ontstaat hartfalen chronisch (blijvend) en wordt het
voorafgegaan
door een meer of minder
lange periode van hartspierzwakte zonder symptomen.
Men merkt dan niets van de onderliggende hartkwaal, omdat het
lichaam
probeert de
spierverzwakking te compenseren door allerlei mechanismen in het
werk te stellen. Deze
compensatie mechanismen houden het hart een
tijdlang op de been
totdat het hart zodanig is verzwakt dat
symptomen
onvermijdelijk zijn.
Door allerlei oorzaken (die hierbeneden aan bod komen) treedt er
dus schade
op aan de hartspier. Dit
kan deels worden opgevangen door tegenmaatregelen
elders in het
lichaam. Zo zullen bijvoorbeeld de nieren anders reageren en
zullen er bepaalde
hormonen vrijkomen. Uiteindelijk is de hartspierschade
inmiddels zo groot
geworden dat een en ander niet meer
kan blijven. Er zullen
klachten en symptomen ontstaan.
Sommige artsen spreken dan nog vaak van "decompensatio
cordis"
waarmee hartfalen
wordt
bedoeld. Opvallend
is dat cardiologen het meestal gewoon hebben over
hartfalen en
niet-cardiologen nog wel de oude term
decompensatio cordis
gebruiken. We zeggen wel vaak de
patiënt is
gerecombineerd waarmee we bedoelen de patiënt
vertoont zichtbare
verschijnselen van hartfalen
Hartfalen kan dus worden omschreven als een toestand, waarin het
hart niet
langer in staat is
om de weefsels en organen van voldoende
bloed te
voorzien.
Vergroting klik foto
Oorzaken van hartfalen
Grofweg kun je de oorzaken als volgt verdelen.
Aandoeningen van de kransslagaders.
Dit de belangrijkste oorzaak van hartfalen.
Hartfalen, omdat er teveel gevraagd wordt van een verder gezond
hart,
zoals bij hoge
bloeddruk, maar ook in geval van ernstige bloedarmoede.
In beide gevallen raakt het hart als het ware overwerkt.
In geval van bloedarmoede omdat er een tekort aan zuurstofrijk
bloed is,
Waardoor het hart langdurig extra grote hoeveelheden
naar de organen en weefsels
moet pompen.
Tot zo'n dertig jaar geleden was het
langdurig
bestaan van hoge
bloeddruk de belangrijkste oorzaak van hartfalen.
Tegenwoordig is de behandeling daarvan goed en is hoge bloeddruk
van de
eerste plaats
verdrongen door vernauwingen van de kransslagaders. Vooral
patiënten die een
hartinfarct hebben gekregen lopen daarbij de hoogste kans
op het krijgen van
hartfalen in de toekomst.
Om de kans op hartfalen te verkleinen moet de bloeddruk lager zijn
dan 135/85 Hoge bloeddruk (hypertensie) kan tot
hartfalen leiden door
een verstoring
van de pompfunctie (laag hartminuut volume),
maar ook door een verhoging
in de mate waarin het hart bloed
aanzuigt
om zich te vullen. De ernst van te hoge bloeddruk
voorspelt de kans
op hartfalen
De klachten
Wat zijn de belangrijkste klachten:
een gevoel van
vermoeidheid, vooral als u iets gaat doen,
niet achter de adem kunnen
komen;
hoesten, meer in de
zin van prikkelhoest,
koude handen en
voeten (soms),
neiging tot dikke
voeten,
zwaarder worden in
een beperkte periode zonder meer te gaan eten.
Waar komt dit allemaal vandaan:
Als het hart minder goed pompt, kan het zijn bloed niet goed
Weg krijgen. Het hart raakt vol en zoekt een uitweg om toch dat
bloed ergens
kwijt te raken
De gemakkelijkste manier is dan om het bloed naar de longen te
laten
lekken. Het vocht
uit het bloed gaat zich in de longblaasjes ophopen. Er
ontstaat dan vocht
achter de longen Natuurlijk wordt u dan
kortademig, want waar
vocht zit kan geen lucht komen en dus krijgt u
lucht tekort Omdat het hart zijn bloed niet goed kan weg
krijgen,
zal de rest van
het lichaam, dat
afhankelijk is van dat bloed (omdat het daarmee zuurstof
krijgt), te weinig
krijgen.
Zo kunnen de lichaamspieren niet goed meer werken
en zal er spiermoeheid
ontstaan. U merkt dat als een gevoel van moeheid,
zodra u wat gaat
doen.
De bloeddoorstroming in handen en voeten wordt minder.
Ze zullen daardoor ook koud aanvoelen Doordat het hart slechter
pompt en
vol raakt met bloed, zal de bloedsomloop stagneren, waardoor het
bloed
uit de benen en voeten niet
goed meer terugstroomt naar
het hart. Het zal zich daar ophopen en
dikke voeten
veroorzaken Er zijn meer klachten, maar deze hangen allemaal
met het bovenstaande samen.
De belangrijkste zijn toch moeheid en een
gevoel van kortademigheid
Zoals u weet bestaat het hart uit een linkerdeel en een
rechterdeel. De
linkerhelft zuigt
zuurstofrijk bloed aan uit de longen
en pompt dit door naar
het lichaam, waar organen
en weefsels deze zuurstof nodig hebben
Als het lichaam de zuurstof aan het bloed onttrokken heeft, wordt
het
zuurstofarme bloed door
de rechter harthelft
teruggezogen en
doorgepompt naar
de longen, waar het bloed
weer van zuurstof wordt voorzien. De hele cyclus
begint dan weer
opnieuw
Als het gaat om hartfalen blijkt de linker helft van het hart het
meest
gevoelig. Hier zit
het meeste spierweefsel, waardoor een aantasting ervan de
meest in het oog
springende gevolgen heeft. In het geval van linkerhartfalen
vinden we een
samenhangend geheel van symptomen, die in meer of mindere mate
tegelijk zullen
optreden. Uiteindelijk kan een links falen leiden
tot een tevens optreden van
rechter hartfalen. Stuwing van bloed in het hart
veroorzaakt een stuwing
in de longvaten, waardoor het rechterhart geen
mogelijkheid meer ziet
om zijn bloed de longen in te pompen
Een deel van de klachten die ontstaan bij links falen
kan worden verklaard
door een onvoldoende aanbod
van bloed aan de weefsels. Het volume uitgepompt
bloed per
tijdseenheid, Een laag hart minuutvolume ook wel genaamd, zal
zich met name uiten in
vermoeidheid, zodra er ook maar een lichte extra
inspanning van het
hart wordt gevraagd
Vermoeidheid is echter een algemeen symptoom, dat als zodanig
moeilijk te
herkennen is als een
uiting specifiek voor hartfalen.
Meer typisch zijn echter
de klachten die zich
ontwikkelen als gevolg van bovengenoemde stuwing in de
longen. Er zal
dientengevolge een meer of minder
ernstige vorm van
longoedeem
ontstaan, die
logischer wijs zal resulteren in een gevoel van
luchttekort of
kortademigheid. Vaak begint dit met een licht
irritatie hoest, maar
het zal uiteindelijk leiden tot een gevoel dat men
moeite moet doen
om te ademen. En ademhalen is normaliter iets waar we ons
niet van bewust behoren te
zijn. Aanvankelijk zullen deze symptomen zich
voordoen bij
lichamelijke inspanning, maar later ook in rust en met name
tijdens de nacht.
In dat geval zal platliggen niet goed meer kunnen en de
neiging zich
ontwikkelen om rechtop te gaan zitten en in toenemende mate op
een aantal kussens te gaan
slapen of met het hoofdeinde een flink stuk
omhoog. Deze nachtelijk kortademigheid is vrij typisch voor hartfalen,
zeker
als recht overeind komen
verlichting geeft.
|
Grofweg kun je de oorzaken als volgt verdelen:
|
|
|
|
|
|
Aandeel kransslagaderaandoeningen in hartfalen jaren '50 |=====> 22% |
Tot zo'n dertig jaar geleden was het langdurig bestaan van hoge bloeddruk de belangrijkste oorzaak van hartfalen. Tegenwoordig is de behandeling daarvan goed en is hoge bloeddruk van de eerste plaats verdrongen door vernauwingen van de kransslagaders. Vooral patiënten die een hartinfarct hebben gekregen lopen daarbij de hoogste kans op het krijgen van hartfalen in de toekomst. Zie hiernaast hoe in de loop der jaren het aandeel van kransslagader- aandoeningen in het ontstaan van hartfalen is toegenomen. |
|
|
|
|
Hoe zit het nu met hoge bloeddruk? Om de kans op hartfalen te verkleinen moet de bloeddruk lager zijn
dan 135/85 Hoge bloeddruk (hypertensie) kan tot hartfalen leiden door een verstoring van de pompfunctie (laag hartminuut volume), maar ook door een verhoging in de mate waarin het hart bloed aanzuigt om zich te vullen. De ernst van te hoge bloeddruk voorspelt de kans op hartfalen. Kijk maar eens naar de grafiek hiernaast. |
|
Wanneer cardioloog waarschuwen?
Er kunnen zich bij u, als patiënt met hartfalen, een aantal
signalen
voordoen die aanleiding geven om
eerder contact op te nemen met uw cardioloog.
Weegt u zich in de ochtend om de een of twee dagen zonder
kleren.
Wanneer u in een tijdsbestek van twee weken meer dan
kan
dit wijzen op het vasthouden van vocht.
Het optreden van een kuchje of hoesten, vooral in de nacht,
kan
een voorbode zijn van vocht achter de longen.
Het optreden van koorts, bijvoorbeeld bij het doormaken
van
een infectie,
kan
het marginale evenwicht waarin het hart verkeert verstoren.
Zomaar ineens een opvallende toename van vermoeidheid
gedurende een aantal
dagen,
zonder dat dit overgaat.
Het optreden van duizeligheid,
wankel
worden op de benen,
de
neiging je vast te moeten houden.
Wellicht is de dosis aan medicijnen te hoog en moet die
op
korte termijn worden aangepast.
Wellicht is het hartritme verstoord en moet dit worden
hersteld.
Vooral voor de oudere patiënt geldt dat het voor een korte
tijd zomaar;
optreden
van verwardheid een symptoom kan zijn van verergering van de kwaal.
Ejectie Fractie
Ejectie Fractie, wat is dat?
De cardioloog kan de hoeveelheid bloed meten die per
hartslag
door het
hart wordt uitgepompt. Daaruit berekent hij de zogenaamde electie
fractie,
afgekort als EF. Hij meet daartoe hoeveel bloed er in
het hart zit
juist
vóórdat het hart slaat, zeg maar wanneer het gevuld is.
Vervolgens meet
hij hoeveel
bloed er in het hart achterblijft juist ná de hartslag. Het
verschil
tussen die twee hoeveelheden is de hoeveelheid uitgepompt bloed. De
hoeveelheid
uitgepompt bloed, uitgedrukt als percentage van de hoeveelheid
bloed in
het gevulde hart, noemt men de electie fractie.
Mede aan de hand van
de EF
kan de cardioloog beoordelen of het hart met verloop van tijd beter of
slechter
gaat pompen of juist stabiel blijft. Patiënten moeten echter weten
dat de
EF verre van volledig maatgevend is voor een goede bloedsomloop
Ejectie
Fractie, wat zegt dat?
Normaal gesproken wordt met elke hartslag ongeveer 2/3 deel,
ofwel
60%, van het aanwezige bloed weggepompt. De electie fractie
(EF) is dan 60%.
Als er een EF van 30% is, wordt dus de helft van de normale
hoeveelheid
weggepompt.
Als er sprake is van hartfalen, is de EF in het algemeen
minder
dan
40%. Als de EF tussen de 40 en 55% ligt, is dit ook abnormaal, maar
zullen de
symptomen van hartfalen ook nog door andere omstandigheden worden
verklaard.
De pompfunctie is in verhouding dan nog te goed om hartfalen te
veroorzaken.
Misschien is er dan bijvoorbeeld ook nog bloedarmoede of een
ritmestoornis
De EF is een goede objectieve maat om een indruk te hebben
van de
pompfunctie
van het hart. Echter, aan dit getal kan slechts met belangrijke
beperkingen
een waarde worden toegekend. De natuur, en zeker zoiets
ingewikkelds
als het hart, laat zich niet vangen in een getalletje. Alles is
relatief.
Zo zal het vermogen van spieren en organen om zuurstof op te nemen
mede
het rendement van de bloedsomloop bepalen. Als spieren getraind worden
zal
dit een betere zuurstofopname tot gevolg hebben. Twee patiënten met
dezelfde EF, maar met verschillende training van spieren, zullen dus
een
verschillende
mate van hartfalen hebben
Ook medicijngebruik voor hartfalen zal het getal beïnvloeden
Het beloop van de EF zegt echter wel veel over de
prognose vooruitzichten),
zeg
maar over het niet toenemen van hartziekte.Een
stijging van 20 naar 30%
in
dat opzicht beter dan een daling van 40 naar 30%, ofschoon beide patenten
per
saldo een EF van 30% hebben.
vooruitzichten
Gemiddelden zeggen niet veel
Zonder enige twijfel is hartfalen een ernstige aandoening.
Alleen al
de
beperkingen die je als patiënt ervaart drukken een belangrijk stempel op
het
leven. Het is dan ook niet verwonderlijk dat veel patiënten zich
afvragen:
Wat heeft het leven mij nog te bieden? In algemene zin
kan
daar moeilijk een antwoord op gegeven worden. De hedendaagse medische
behandeling
en zorg bieden veel patiënten toch nog een redelijke
levenskwaliteit
en levensduur. Gemiddeld is de verwachte levensduur wel
minder
dan van gezonde; mensen. Bij het vaststellen van een
dergelijk
gemiddelde zijn echter allerlei soorten patiënten op een hoop
geveegd.
Geen enkele patiënt zal overeenkomen met dit gemiddelde. Er zijn
geen
twee patiënten hetzelfde. Het is daarom vooral ook van belang naar
allerlei
andere omstandigheden te kijken.
Omstandigheden
van belang.
Leergierige patiënten schrikken vaak van de grafieken waarin
de
overlevingskansen van patiënten met hartfalen zijn weergegeven. Doch die
overlevingspercentages hebben een zeer beperkte betekenis als het gaat om te
bepalen
hoe een individuele patiënt er voor staat.
De verwachte levensduur en
levenskwaliteit
is onder andere mede afhankelijk van de ernst van hartfalen.
Naarmate de verschijnselen van het hartfalen ernstiger zijn,
staat de
patiënt er slechter voor.
De reden van het hartfalen.
Bij de een kan dat relatief onschuldig zijn
en
goed te verhelpen, bij een ander juist
niet
De leeftijd van de patiënt.
Niet vergeten mag worden dat in de statistieken
nogal
wat oude patiënten (d.w.z.) ouder dan 80 jaar) zijn meegewogen. Hun
vooruitzichten
zijn om allerlei redenen toch minder
gunstig
dan van jongere mensen.
Het aanslaan van de medicinale behandeling.
Vaak worden de effecten van medicijnen echter pas op de wat
langere termijn
gezien
Bijkomende kwalen Te noemen vallen niet
te opereren vernauwde
kransslagaders,
klepgebreken, of een andere ziekte die, op een of andere
manier,
belastend is voor het hart.
De motivatie van de patiënt. om
waar nodig zijn leefwijze aan te Passen.
Optimisme zijn vaak gerechtvaardigd.
Ondanks de ernst van de kwaal is er in veel gevallen reden voor optimisme.
Dat zal vooral het geval zijn wanneer door wat langduriger
medicijngebruik
verbeteringen
meetbaar zijn.
Zo is gebleken dat de overlevingsduur van mensen
met
een bepaalde hartspierziekte de laatste 15 jaar meer dan verdrievoudigd
is,
als gevolg van betere medicijnen. Daarenboven staat het wetenschappelijk
onderzoek op
dit vlak niet stil, waardoor verwacht mag worden dat in de
nabije
toekomst nog betere medicijnen kunnen worden ingezet.
In veel gevallen
is
een zogenaamde uitzichtloze toekomst; van steeds slechter
worden
daarom al lang niet meer aan de orde. In aanvulling op de
medische
behandeling dragen de verbeterde zorg, en niet in de laatste plaats
de
verbeterde inzichten van de patiënt en zijn omgeving, daar aan bij.
Men leert er steeds beter mee omgaan.
Door dit alles ervaart een toenemend aantal
patiënten
hun conditie na verloop van tijd als grenzend aan
normaal
En mocht het uiteindelijk toch nodig blijken dan biedt
wellicht een van de
steeds
beter wordende mogelijkheden om te opereren uitkomst
R.A.M. van Langeveld is
cardioloog
verbonden aan het
Jeroen Bosch Ziekenhuis te ’s-Hertogenbosch
originele gegevens zijn te vinden op de onderstaande url
http://home.planet.nl/~kuij0356/cardio01.htm